MPiPS przygotowało długo oczekiwaną nowelizację Ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych. Pierwszy etap zmian tej ustawy dotyczył jedynie opłat pobieranych od uczestników OFE. Mają one obowiązywać od 1 stycznia 2010 r. Dlaczego ministerstwo zdecydowało się na dwuetapową nowelizację?
Od początku 1999 r. zaczęła się w Polsce reforma emerytalna, której założenia zostały przygotowane w połowie lat dziewięćdziesiątych XX wieku. Niestety, rozwiązania legislacyjne, które wówczas zostały zaproponowane, nie objęły wszystkich elementów nowego systemu. Ograniczyły się one do wypracowania rozwiązań dotyczących zreformowanego systemu, który obsługuje ZUS, stworzenia rozwiązań pozwalających na podział składki emerytalnej na część pozostająca w tzw. I filarze, jak również na część przekazywaną do otwartych funduszy emerytalnych. Nie stworzono jednak możliwej do przyjęcia przez Sejm koncepcji wypłaty emerytur z II filara, jak również nie udało się ograniczyć narastających przez lata przywilejów emerytalnych skutkujących wczesną dezaktywizacją zawodową Polaków.
Trudny i bardzo drażliwy charakter tych rozwiązań skutkował tym, że przez 10 lat poszczególne rządy nie były w stanie przeprowadzić ustaw kończących reformę systemu emerytalnego. Powołany w 2007 r. rząd Platformy Obywatelskiej i Polskiego Stronnictwa Ludowego stanął przed nie lada zadaniem dokończenia reformy emerytalnej. Zadanie to, jako przynależne ministrowi pracy i polityki społecznej, stało się przedmiotem mojej szczególnej troski w pierwszym roku działania kierowanego przeze mnie resortu.

Jakie rozwiązania dotyczące systemu emerytalnego zostały wypracowane przez ministerstwo w minionym roku?
– MPiPS przygotowało kilka ustaw, które już obowiązują. Wprowadziliśmy system emerytur pomostowych, system wypłat emerytur z II filara, wzmocniliśmy rozwiązania dotyczące Funduszu Rezerwy Demograficznej, który ma w przyszłości stanowić bufor dla funduszu emerytalnego wyodrębnionego w ramach Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przygotowaliśmy też uchwalony przez Sejm, a następnie zawetowany przez prezydenta, projekt ustawy o funduszach dożywotnich emerytur kapitałowych. Mimo to należy uznać, że 2008 r. zakończył się sukcesem i przybliżył nas do zakończenia reformowania systemu emerytalnego.
Ogrom wyzwań stojących przez resortem spowodował, że część zadań w sposób naturalny należało przesunąć na 2009 r. Tak jest w przypadku stworzenia OFE typu B, jak również dokonania dodatkowych zmian w funkcjonowaniu otwartych funduszy emerytalnych. Planowane zmiany mają charakter systemowy, stąd konieczne było przyjęcie nowego priorytetu, którym jest obniżenie kosztu funkcjonowania otwartych funduszy emerytalnych. Po dziesięciu latach działalności OFE nie ma podstaw do utrzymywania tak wysokich kosztów funkcjonowania systemu, które ponoszą przyszli emeryci – członkowie funduszy. Dlatego możemy mówić o przyjęciu koncepcji nowelizacji, jak to pani określiła, na raty.

W 2003 r. została uchwalona nowelizacja Ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, która wprowadziła górną granicę prowizji od składek pobieranych przez powszechne towarzystwa emerytalne w wysokości 7 proc. Miała ona obowiązywać do końca 2014 r., a następnie stopniowo maleć. W tzw. małej nowelizacji ustawy wprowadzona jest opłata od składek w wysokości 3,5 proc. Dlaczego?
W 2003 r. przedstawiciele PTE nie protestowali, tak jak obecnie, przeciwko wprowadzeniu opłaty od składek na tym poziomie. Fundusze emerytalne mają za sobą okres bardzo dobrej koniunktury na rynku finansowym, ich aktywa znacznie wzrosły i między innymi z tego powodu stało się możliwe przyspieszenie zmian w opłatach od składek wpłacanych do OFE. Pierwszy etap nowelizacji wspomnianej ustawy zawiera zmiany dotyczące opłat, jakie ponoszą członkowie funduszy. Znalazł się w niej przepis ograniczający prowizję od wpłacanych składek do 3,5 proc.

Także w tzw. małej nowelizacji wspomnianej ustawy zostały zmienione progi i wysokość opłaty za zarządzanie aktywami. Zaproponowane przez ministerstwo rozwiązania budziły sprzeciw przede wszystkim przedstawicieli PTE zarządzających funduszami o największych aktywach.
Po 10 latach funkcjonowania nowego systemu emerytalnego można stwierdzić, że o wiele większe znaczenie dla zgromadzonego na emeryturę kapitału będzie miała pobierana przez towarzystwa emerytalne opłata za zarządzanie aktywami. Rząd proponuje, aby została ona ustalona w maksymalnej wysokości 15,5 mln zł miesięcznie. Takie rozwiązanie przyniesie korzyści największej liczbie członków OFE, nie pogarszając jednocześnie sytuacji finansowej PTE zarządzających małymi i średnimi funduszami. Wysokość progu kwotowego, od którego nie będzie już pobierana opłata, została podniesiona, na skutek m.in. postulatów samorządu gospodarczego towarzystw emerytalnych, do 45 mld zł aktywów funduszu.

Kiedy tzw. mała nowelizacja ustawy ma szansę zostać uchwalona przez parlament?
Obecnie jest ona procedowana w Sejmie przez połączone komisje finansów publicznych oraz polityki społecznej i rodziny. Liczę na to, że ustawa zostanie uchwalona przez parlament przed wakacjami, aby PTE miały kilkumiesięczne vacatio legis. Chciałabym, aby weszła w życie od 1 stycznia 2010 r.
Obecnie konsultujemy z partnerami społecznymi również założenia do kompleksowej nowelizacji Ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych. Propozycje dotyczące polityki inwestycyjnej OFE przygotowuje również minister finansów, który odpowiada za rynek kapitałowy. Prace nad kompleksową nowelizacją potrwają zapewne do końca roku – musimy uwzględnić nie tylko opinie samorządu gospodarczego, ale również poglądy i spostrzeżenia ministra finansów, Komisji Nadzoru Finansowego, czy też rzecznika ubezpieczonych. Takich ustaw nie można pisać na kolanie. Myślę, że jej uzgodnienie ze wszystkimi partnerami społecznymi do końca 2009 r. będzie dużym sukcesem. Planowane wejście w życie tej ustawy w przyszłym roku wymaga dużego, lecz potrzebnego zaangażowania wszystkich stron dialogu.