Odmiennie zatem od rozwiązań obowiązujących dotychczas prawo do nowej emerytury uzależnione jest wyłącznie od osiągnięcia minimalnego wieku emerytalnego. Natomiast bez znaczenia dla ustalenia prawa do tej emerytury pozostaje okres pozostawania w ubezpieczeniu, a więc zarówno długość tego okresu (rok czy 20 lat), jak też tytuł ubezpieczenia (zatrudnienie czy prowadzenie pozarolniczej działalności).

Nową emeryturę, w wieku 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn, uzyskają zarówno te osoby, które przystąpiły do jednego spośród otwartych funduszy emerytalnych (OFE), jak i te, które do takiego funduszu nie przystąpiły. Osobom będącym członkami OFE - z tytułu zgromadzonych w tych funduszach środków - przysługują okresowe emerytury kapitałowe. Tematyka związana z przyznawaniem tych ostatnich, zostanie omówiona w następnym rozdziale.

Kto spośród ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 r. może przejść na nową emeryturę w niższym wieku emerytalnym?

Z prawa do nowej emerytury w wieku niższym niż 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn (na zasadach określonych w art. 184 ustawy emerytalnej) mogą skorzystać niżej wymienione grupy ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r.

Ubezpieczeni zatrudnieni, w ramach stosunku pracy, w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - jeżeli osiągnęli wiek określony dla poszczególnych grup zawodowych i stanowisk pracy, podany w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Wiek emerytalny dla tej grupy ubezpieczonych waha się od 40 do 55 lat dla kobiet i od 45 do 60 lat dla mężczyzn.

Warunkiem uzyskania emerytury w odpowiednio obniżonym wieku jest udokumentowanie wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego, wynoszącego co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (a w przypadku wykonywania prac wymienionych w dziale IV wykazu B, który stanowi załącznik do ww. rozporządzenia Rady Ministrów, co najmniej 10 lat takiej pracy, albo co najmniej 20 lat - w przypadku wykonywania prac wymienionych w dziale IV, poz. 8 i 9, wykazu B). Prawo do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - w niektórych przypadkach - uzależnione jest od osiągnięcia niższego wieku emerytalnego w czasie wykonywania określonej pracy bądź w czasie wykonywania innej pracy, do której pracownik został skierowany ze względów zdrowotnych.


Ubezpieczeni wykonujący działalność twórczą lub artystyczną - jeśli spełnią warunki przewidziane w wyżej wymienionym rozporządzeniu dla pracowników wykonujących pracę twórczą lub artystyczną. Oznacza to, że prawo do emerytury nabywa osoba, która osiągnie określony dla danego rodzaju działalności wiek emerytalny oraz udowodni okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący co najmniej 20 dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, w tym co najmniej 15-letni okres wykonywania działalności twórczej lub artystycznej.

Ubezpieczeni legitymujący się niektórymi okresami pracy górniczej i niespełniający warunków do górniczej emerytury - jeżeli udowodnią co najmniej 5-letni okres pracy górniczej wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pod ziemią (np. w kopalniach węgla, rud, kruszców, surowców ogniotrwałych), albo na odkrywce w kopalniach siarki i węgla brunatnego, bądź w kopalniach otworowych siarki.

Ta grupa ubezpieczonych nabywa prawo do emerytury w wieku wynikającym z obniżenia wieku emerytalnego - 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn - o 6 miesięcy za każdy rok takiej pracy, nie więcej jednak niż o 15 lat, o ile udowodnią okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący odpowiednio co najmniej 20 lat (kobiety) i 25 lat (mężczyźni).